بمب اطلاعات و لذت خواندن

در عصر حاضر، حجم زیادی از اطلاعات در دسترس عموم مردم قرار دارد. فنآوری اطلاعات بهویژه اینترنت یکی از عوامل مهم و مؤثر در افزایش کمّی اطلاعات قابلدسترس است. ازاینرو این انتظار وجود دارد که مردم به دلیل فراهم شدن قابلیت دسترسی به حجم انبوهی از اطلاعات، از سطح آگاهی و قابلیتهای فهم بیشتری نسبت به پیشینیان خود برخوردار باشند. این انتظار البته انتظاری معقول و تا حدود زیادی نیز محقق شده است. بااینحال، چنانچه وضعیت موجود را بهخوبی رصد کنیم با چالشهای دیگری نیز مواجه میشویم که انسان امروزی را از تعمّق و درک درست و همچنین لذت خواندن بازمیدارد.

برای توصیف وضعیت فعلی تولید اطلاعات در متون، از تعابیر مختلفی استفادهشده است. یکی از این عبارتها که ممکن است برای بسیاری آشنا جلوه کند، تعبیر «انفجار اطلاعات» است. انفجار اطلاعات تعبیری نازیبا برای توصیف وضعیتی است که فنآوری اطلاعات برای ما به ارمغان آورده است. البته باید این نکته را متذکر شد که اگرچه فنآوریهای نوظهور، دریچه جدید و اسرارآمیزی را در برابر انسان گشوده است، اما هر پدیدهای در کنار مزایا و منافعش میتواند نقش تخریبگر و ویرانگری را نیز ایفاء کند. این همان نقشی است که برخی از نویسندگان همچون پل ویریلیو[1] بدان پرداختهاند. این نویسنده برای نخستین بار مفهومی را با عنوان «بمب اطلاعات» مطرح کرد. همۀ ما هنگامیکه نام بمب را میشنویم، اغلب به یاد جنگ، کشتار، تخریب، ویرانی و یا حتی بمب اتم و بمب هیدروژنی و موارد مشابه میافتیم. اما بمب اطلاعات مفهوم جدیدی است که تاکنون به گوش ما نخورده بود. از دیدگاه ویریلیو، فنآوری اطلاعات در عصر حاضر ساحت علم را به اشغال خود درآورده و علم تولیدی امروزی علمی فنبنیاد و فزونیخواه است. در این دیدگاه، اینترنت جهان را به یک منطقه بدون مرز تبدیل کرده است که تحت تأثیر فنآوریهای شبکه محور قرار دارد. این فنآوریها چنان زمینه تولید و اشاعه اطلاعات را تسهیل کرده که گاه حالت تخریبی و بمبگونه میتواند به خود بگیرد. اما این تخریبها در چه سطح و گسترهای میتواند رخ بدهد موضوع این نوشته نیست اما آنچه میتواند قابل تآمل باشد وسعت تخریبی است که میتواند برای حسلذتطلبی ناشی از دریافت و درک اطلاعات دلخواه برای انسان پدید آورد.